99% udziałów w spółce z o.o. a ZUS – czy większościowy wspólnik powinien płacić składki tak jak wspólnik jednoosobowej spółki? Sam fakt posiadania zdecydowanej większości udziałów nie oznacza jeszcze, że ZUS ma rację.
Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 r. jednoznacznie stwierdził, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach właściwych dla wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Może to mieć istotne znaczenie dla wspólników, wobec których ZUS wydał decyzję nakazującą opłacanie składek wyłącznie ze względu na dominującą pozycję udziałową.
Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. a ZUS
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zalicza wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do osób prowadzących pozarolniczą działalność.
Oznacza to, że posiadanie wszystkich udziałów w spółce z o.o. może stanowić samodzielny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. W takim przypadku obowiązkowe są co do zasady ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, natomiast ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny.
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego regulują odrębne przepisy.
Problem pojawia się jednak wtedy, gdy spółka formalnie nie jest jednoosobowa, lecz jeden ze wspólników posiada zdecydowaną większość udziałów – na przykład 99%, podczas gdy drugi wspólnik posiada 1%.
Czy wspólnik posiadający 99% udziałów jest traktowany jak jedyny wspólnik?
W przeszłości w orzecznictwie pojawiała się koncepcja tzw. wspólnika „niemal jedynego” lub wspólnika większościowego, któremu przypisywano sytuację zbliżoną do wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Podejście to miało znaczenie szczególnie w spółkach, w których drugi wspólnik posiadał bardzo niewielki udział w kapitale zakładowym.
Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie uległo jednak zmianie.
Uchwała Sądu Najwyższego: 99% udziałów nie oznacza jednoosobowej spółki
W uchwale z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. III UZP 8/23, Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie dotyczące wspólnika posiadającego 99% udziałów w dwuosobowej spółce z o.o.
Sąd Najwyższy stwierdził, że:
wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie przepisów dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Podstawą rozstrzygnięcia były art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ma to istotne znaczenie praktyczne. Sama dysproporcja udziałów, nawet wynosząca 99% do 1%, nie wystarcza do uznania większościowego wspólnika za wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. dla celów ubezpieczeń społecznych.
Czy wspólnik posiadający 1% udziałów jest „iluzoryczny”?
Sam niewielki udział drugiego wspólnika nie oznacza automatycznie, że jego udział w spółce jest fikcyjny.
W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nawet posiadanie mniej niż 10% kapitału zakładowego nie powoduje samo w sobie utraty praw wynikających ze statusu wspólnika.
Znaczenie mogą mieć jednak okoliczności konkretnej sprawy. Inaczej może być oceniana sytuacja, w której drugi wspólnik rzeczywiście uczestniczy w spółce, a inaczej przypadek, gdy jego status ma charakter wyłącznie pozorny.
Dlatego przy sporze z ZUS warto analizować nie tylko procentowy rozkład udziałów, ale także rzeczywistą strukturę oraz sposób funkcjonowania spółki.
Co uchwała Sądu Najwyższego oznacza dla wspólników spółek z o.o.?
Uchwała może mieć szczególne znaczenie dla wspólników dwuosobowych spółek z o.o., wobec których ZUS uznał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym wyłącznie dlatego, że jeden ze wspólników posiada zdecydowaną większość udziałów.
Jeżeli więc struktura udziałowa spółki wynosi przykładowo:
- 99% i 1%,
- 95% i 5%,
- 90% i 10%,
sam fakt posiadania większości udziałów nie powinien automatycznie prowadzić do zastosowania przepisów dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Każdy przypadek wymaga jednak odrębnej analizy, w szczególności gdy pojawiają się wątpliwości dotyczące rzeczywistego uczestnictwa drugiego wspólnika w spółce.
Czy większościowy wspólnik spółki z o.o. nigdy nie musi płacić ZUS?
Nie.
Uchwała Sądu Najwyższego nie oznacza, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów w żadnej sytuacji nie będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym.
Oznacza jedynie, że sam fakt posiadania 99% udziałów nie powoduje objęcia go ubezpieczeniami na podstawie przepisów dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Obowiązek ubezpieczenia może wynikać z innego tytułu, np.:
- umowy o pracę,
- umowy zlecenia lub innej umowy stanowiącej tytuł do ubezpieczeń,
- prowadzenia odrębnej działalności gospodarczej,
- innego tytułu przewidzianego przepisami prawa.
Dlatego przy analizie decyzji ZUS trzeba ustalić przede wszystkim, z jakiego konkretnie tytułu organ uznał obowiązek podlegania ubezpieczeniom.
ZUS wydał decyzję – czy można się od niej odwołać?
Tak. Jeżeli ZUS wydał decyzję stwierdzającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym przez większościowego wspólnika spółki z o.o., decyzję można zakwestionować.
W szczególności warto sprawdzić:
- na jakiej podstawie prawnej ZUS wydał decyzję,
- czy ZUS traktuje wspólnika jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.,
- jaka jest rzeczywista struktura udziałowa spółki,
- czy drugi wspólnik rzeczywiście wykonuje prawa wspólnika,
- czy istnieje inny tytuł do podlegania ubezpieczeniom,
- jakiego okresu dotyczy decyzja i jakich składek domaga się ZUS.
Ile czasu jest na odwołanie od decyzji ZUS?
Odwołanie od decyzji ZUS wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Odwołanie składa się za pośrednictwem organu rentowego, który wydał decyzję. ZUS może uwzględnić odwołanie, a jeżeli tego nie zrobi – przekazuje sprawę wraz z aktami do właściwego sądu.
Dlatego po otrzymaniu niekorzystnej decyzji nie warto odkładać jej analizy. Upływ terminu może istotnie utrudnić zakwestionowanie rozstrzygnięcia.
99% udziałów w spółce z o.o. a ZUS – najważniejsze wnioski
Posiadanie 99% udziałów w dwuosobowej spółce z o.o. nie jest równoznaczne z byciem wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o.
Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, potwierdził, że wspólnik dwuosobowej spółki posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie przepisów odnoszących się do wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Nie oznacza to jednak automatycznego braku jakichkolwiek obowiązków wobec ZUS. Konieczne jest sprawdzenie, czy obowiązek ubezpieczenia nie wynika z innego tytułu oraz jakie były rzeczywiste relacje między wspólnikami.
Odwołanie od decyzji ZUS – pomoc prawna w Krakowie
Jeżeli ZUS wydał decyzję nakładającą obowiązek opłacania składek przez większościowego wspólnika spółki z o.o., warto przeanalizować ją przed upływem terminu na wniesienie odwołania.
Kanarek Kancelaria zapewnia pomoc prawną w sprawach dotyczących decyzji ZUS, w tym analizę podstawy prawnej decyzji, struktury udziałowej spółki oraz przygotowanie i prowadzenie postępowania odwoławczego.
W przypadku spółki dwuosobowej, w której jeden ze wspólników posiada zdecydowaną większość udziałów, szczególnego znaczenia może nabierać aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym uchwała III UZP 8/23.